ISTORIJA SRPSKO-ŠVEDSKIH ODNOSA III dio

Spread the love

Savez Srba u Švedskoj će od jeseni 2013. do proleća 2014. godine objaviti seriju tekstova istoričara dr Gorana Latinovića, docenta Univerziteta u Banjaluci. Od septembra 2013. on boravi na višemesečnom usavršavanju na Stokholmskom univerzitetu, radeći na postdoktorskom projektu o jugoslovensko-skandinavskim odnosima. Deo njegovog nedovršenog rukopisa biće objavljen kroz nekoliko nastavaka u našen Biltenu.

Jugoslavija umjesto Srbije

Nakon što je srpska vojska u septembru 1918. godine izvršila proboj Solunskog fronta, a potom oslobodila, ne samo Srbiju, nego i gotovo čitavo po-dručje na kojem su živjeli Srbi, Hrvati i Slovenci, u Beogradu je 1. decembra 1918. godine proglašena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Tim činom, sva diplomatska predstavništva Kraljevine Srbije preimenovana su u poslanstva i konzulate novostvorene države. Prva država koja je priznala novoproglašenu kraljevinu bila je Norveška. Švedska je izbjegavala da formalno prizna novu državu, pa je u narednim mjesecima poslanstvo u Stokholmu i dalje tretirano kao srpsko. Švedsko priznanje Kraljevine SHS uslijedilo je tek nakon što je u junu 1919. okončana Mirovna konferencija u Versaju i nakon što su novostvorenu državu priznale i velike sile.

Počasni konzuli

Mjere štednje koje je zavela Vlada Kraljevine SHS i postepeno smirivanje političkih prilika u Evropi doveli su do odluke da jugoslovensko diplomatsko predstavništvo u Švedskoj bude zatvoreno. To je učinjeno decembra 1920. godine, a već narednog mjeseca poslanik Čolak-Antić napustio je Stokholm. Ponovno otvaranje jugoslovenskog poslanstva u švedskoj prestonici desiće se tek 1936. go-dine.
Ipak, svoju djelatnost u Skandinaviji nastavili su jugoslovenski počasni konzuli. Dužnost počasnog generalnog konzula Kraljevine SHS u Stokhlomu sve do 1927. godine obavljao je Karl Adam Karlson. Ernst Gustav Hedin, prvi počasni konzul Srbije u Stokholmu, optužio je Karlsona 1921. godine da ne radi svoj posao i da je tajno napustio Stokholm zbog finansijskih dugova. Hedin je tražio da on bude imenovan za jugoslovenskog konzula u švedskoj prestonici.

Karlson uživa ugled

Ipak, Karlson je uživao veliki ugled kod jugoslovenskih vlasti i bio je ocijenjen kao “jedan od najspremnijih, najpouzdanijih i najagilnijih naših honorarnih konzula“. Karlson je u ljeto 1926. godine proputovao kroz Kraljevinu SHS, posjetivši Kraljevo, Užice, Sarajevo, Jajce, Banjaluku, Zagreb, Ljubljanu, Bled, Sušak, Split i Dubrovnik, a zatim je od novembra 1926. godine odsustvovao iz Stokholma zbog putovanja oko svijeta. Tih mjeseci, u konzularnim poslovima mijenjao ga je njegov lični sekretar Torsten Larka, kojeg je Karlson preporučio da bude postavljen za jugoslovenskog počasnog konzula, jer je pismom iz Amerike 1927. godine dao ostavku na dužnost počasnog generalnog konzula Kraljevine SHS u Stokholmu. Zbog zasluga prema srpskoj i jugoslovenskoj državi, Karlson je bio tri puta odlikovan: ordenom Svetog Save III reda, ordenom Svetog Save II reda i ordenom Jugoslovenske krune II reda.

Proširenje predstavnika

U namjeri da proširi mrežu svojih predstavnika u Švedskoj, jugoslovensko Ministarstvo inostranih dela odlučilo je 1930. godine da budu postavljeni počasni vicekonzuli u Geteborgu, Malmeu i Norčepingu. Počasni konzul u Geteborgu postao je Hari Trap, počasni konzul u Norčepingu Sven A. Holmberg, a počasni konzul u Malmeu Karl Arvidson. Sva trojica su bili ugledni i imućni poslovni ljudi.
I Švedska je imala svoje predstavnike u jugoslovenskoj državi. Počasni generalni konzul Švedske u Beogradu bio je Đorđe Utješenović-Ostrožinski, direktor Jugoslovenske banke, a nakon njega čehoslovački državljanin Geza Štuks, generalni direktor Agrarno-komercijalne banke. Švedski počasni konzul u Zagrebu bio je Milan Bošnjak, a zatim je taj posao radio Velimir Turković-Kutjevski, ugledni bankar. Dužnost švedskog počasnog konzula u Sarajevu od obavljao je Nikola Berković, generalni direktor Bosanskohercegovačke banke i predsjednik lokalne trgovačke komore, a u Skoplju je od decembra 1926. godine počasni konzul bio Josef Arie, lokalni bankar. Petar Katalinić bio je švedski počasni konzul u Splitu.

Sledeći dio

U narednom broju: jugoslovensko-švedski ekonomski odnosi, šta su Šveđani uvozili iz Jugoslavije, a šta si izvozili u nju.